sábado, 25 de septiembre de 2010

Se o meu avó levantase a cabeza...

Segundo o traballo de Laura Tato Fontaíña sobre O Teatro Galego e os Coros Populares (1915-1931), a obra O Trasno de autoría de Manuel Rey Posse foi estreada polo cadro de declamación do Liceo Recreo de Vilagarcia, o 13 de Abril de 1920.
Un afeccionado local interpretou o seu monólogo Un match internacional de foot-ball, no Carballiño, o 14 de Setembro de 1921.
A zarzuela galega A lenda de Montelongo, de Manuel Rey Pose e Juan Buhigas Olavarrieta, foi estreada polo coro Cantigas e Agarimos de Santiago, no Salón Teatro o 21 de Decémbro de 1924.

No 1925, A lenda de Montelongo, foi representada polo coro Cantigas e Agarimos de Santiago, en Vilagarcía; no Teatro Tamberlik de Vigo; no Teatro Rosalía Castro da Coruña e no Teatro Xofre de Ferrol.

Non sei se o meu avó estaba relacionado ou non coas Irmandades da Fala, como suxire Javier Jurado, aínda que nas súas obras escribiu sempre en galego, impulsando a súa xeralización en todos os ámbitos sociais en culturais. Tanto que, chegou a escribir, xunto a Xoán Buhigas, unha "zarzuela" en galego, en plena dictadura de Primo de Rivera (¿!).

Penso en qué pasaría se o meu avó levantase a cabeza hoxe, con "La Falda de Carolina" e o "decreto do plurilingüismo" na Galicia da autonomía do pleno século XXI.

A foto da estrea da Lenda de Montelongo foi amablemente cedida por Javier Jurado, que está a facer un traballo sobre a zarzuela galega.

lunes, 23 de agosto de 2010

"Perlas" de Arousa


Llegué temprano a la presentación del libro “Vilagarcía, Perla de Arousa”. Me hacía ilusión. Había accedido a la petición de Carolina para publicar las fotos de mi padre. Unas fotos que ya habían sido cedidas anteriormente al Faiado da Memoria, un proyecto social encomiable, de los que le hacen a uno sentirse en sintonía con el mundo.


Allí había mucha gente. El editor a la puerta, saludando. Hacía tiempo que no venía al pueblo.


Me extrañó no ver el libro, lo normal en una presentación de libros. Entré en la sala y estaban tocando el piano. Música de aquí no pasa nada, de mundo nostálgico, de que estilazo y que clase la presentación. Pensé, menudo nivel…


Me tragué varios discursos: el de la alcaldesa, el de una señora que no sé quién era y nadie la presentó, el del vicepresidente de la diputación, el de Manuel Suárez el historiador local… comenzaba a estar cansada.

No sé en qué momento proyectaron una presentación en la pantalla. Eran fotos conocidas casi todas.

Luego vino un recital…que si música lírica, que si Negra Sombra…

me quiero ir y sigo sin ver el libro... Ah! Si! Está allí delante de todo, en un atril (una copia para toda una multitud).


Acabó el recital. Entonces la señora desconocida para mi anunció al editor…Con todos ustedes!!!!


Subió presto. Se plantificó frente al atril. Le tomó el pulso al auditorio, previamente preparado. Empezó felicitándose por el libro…que si una gran empresa…que si un ingente trabajo…que si un gran orgullo…por el medio citó la lista de libros previamente publicados… modulando y entonando, haciendo breves pausas, cambiándose de posición, sacando y metiendo las manos de los bolsillos. Me extrañó que en los agradecimientos no citase a Carolina. Pero entonces comenzó a soltar artillería dura. Se agarró al atril y espetó…si tienen ustedes a gente mayor (pausa) no lo lleven al Divina Pastora (pausa larga), ni al valle Inclán (pausa) ni a ninguna otra residencia (pausa), llévenselos consigo a casa.
Yo me preguntaba (mientras cogía aire) ¿Por qué tengo que oír lecciones de moralidad en la presentación de un libro? ¿A qué viene este afán de protagonismo? ¿De qué va todo esto?
Entonces vino la historia de la construcción del puerto y de los cuatro pajarracos del pueblo que no dejaron que la perla arousana brillase (¿quizás un planteamiento menos anacrónico de lo que parece?). Poco a poco iban sucediéndose los recuerdos de su infancia, las dedicatorias, los homenajes, los análisis sobre el auge y posterior retroceso de la Villa de García… ya me doblaba cuando soltó lo de la parte de los beneficios del libro para una ONG.
Ni un perla, ni dos, ni tres… múltiples perlas en un discurso dogmático ideado para reblandecer, pensado para figurar… y al final el toque maestro. Y miren que he oído conferencias. Pero pedirle al público que al acabar se levanten y den una ovación (por los que nos precedieron o no sé que). Ya con el público en pie, aplaudiendo sin cuartel, conseguí escaparme, o como diría mi abuelo, “hacer mutis” por las filas, eso si, con cinco pares de ojos clavados por tener que dejarme paso en plena orgía lacrimógena de adrenalina y villagarcianismo.
A mi me pidieron las fotos y sabía que eran para un libro. Esto es verdad. Pero desde el mismo momento que entré en el auditorio me arrepentí de estar allí, porque hay formas y formas de hacer memoria, hay formas y formas de hacer historia, y también hay formas de hacer caja y postureo… y de paso… si me apuran… yo diría que mitin y campaña.
El domingo mis colegas de siempre me avisaron de la polémica en la página del Faiado da Memoria. Entré en la página de la Diputación de Pontevedra, donde figura lo siguiente: “Esta publicación viu a luz grazas ó intenso traballo de recompilación das imaxes, levado a cabo pola coordinadora do libro (-no es Carolina a quién citan-), a editorial Teófilo Comunicación e o Servizo de Publicacións da Deputación de Pontevedra, que reuniron máis de 500 instantáneas cedidas polos veciños de Vilagarcía de Arousa”.

Contaba mi padre en su libro sobre personajes populares de Vilagarcía, que Don Teófilo era un maestro nacional de origen castellano que vivió en el pueblo hacia el 36 y que solía alardear de sus conocimientos musicales en el café Nueva España, pero sus amigos no se creían sus historias y se reían a carcajadas, a lo que él replicaba: “Ustedes tienen orejas en vez de oídos”.


Sigue habiendo personajes populares. Y hay anécdotas que siempre permanecen vivas aunque pase mucho tiempo. Como le sucedía a Don Teófilo, algunas historias no son creíbles y provocan carcajadas.


Con este texto solo he querido dejar constancia de que, a pesar de todo, casi todos tenemos oído. Así que, estaremos atentos...

viernes, 6 de agosto de 2010

O deterioro do patrimonio inmoble

Debeu ser polo verán do ano 1986. Eu xa volvera de Santiago e nunca me gustara moito a praia, así que como non había moito que ver no Fantasio, collín a miña cámara Praktica B100 e marchei a facer fotos ás casas por Vilagarcía adiante.

Excelentes iniciativas como o Faiado da Memoria amosan as imaxes dunha "perla de arousa" que se perdeu no curso do derradeiro século. Pero o triste é que as miñas fotos apenas teñen 25 anos. Estas fotos me lembran a perda irreparable de patrimonio inmoble na comarca nun curto prazo de tempo.

Vos deixo no blog, na barra da esquerda, a testemuña fotográfica en duas presentacións: unha de edificios e outra de portas e fiestras.

Máis adiante a ver se nos animamos a comentar algo das arquitecturas.

Na foto, en 1986, Casa do Pincho no Barrio do Castro, en Vilagarcía. Debe ser unha das casas máis antigas do núcleo urbano. Hoxe, "rehabilitada" como pub, pouco ten que ver con esta foto... De mal en peor.

domingo, 25 de julio de 2010

Os primeiros achados (I): Os Antecedentes


Víctor Vázquez, o mellor "buscador de cousas" na rede, envíame estas magníficas ilustracións de Vilagarcía publicadas no ano 1909 na revista Ilustración Española y Americana.


Sobre estas ilustracións podemos falar das orixes do poboamento de Vilagarcía.

Esta orixe sempre aparecera ligada ao Señor García de Caamaño e á casa de Vista Alegre en época histórica, tal e como describe Jerónimo del Hoyo no 1607:

"Esta villa habrá que se fundó como 120 años. Era una isla que llamaban Insuela, donde venían a pescar algunos pescadores y para reparo del tiempo de invierno, hacían algunas chocas con unos palos y paja; viendo esto, García de Caamaño, señor que en aquellos tiempos era de la tierra, fue animando a los pescadores que acudían a pescar para que edificasen casa y para esto les daba piedra y madera y ayudaba con pan y vecino, y de esta manera tuvo principio la dicha villa".


A poboación de Vilagarcía no século XVIII era reducida. Segundo Cornide (1764: 107) contaba con 224 veciños labradores e pescadores, sen que esta ocupación supuxera transformacións da paisaxe. Pero a fins do século XIX comezou a mudar a configuración. Daquela, unha próspera Vilagarcía andaba na tarefa de construción de infraestruturas: a estrada a Cambados, as obras do peirao de Ferrazo e os primeiros recheos. Todas estas importantes remocións de terra, fixeron que por primeira vez saíra á luz unha morea de achados, cun grande eco na sociedade daquela época, e que inquedaron xa entón a certas persoaxes polo problema da súa conservación. As primeiras difusas referencias recóllense en obras xerais descriptivas de Galicia, nos xornais e como citas espalladas en traballos posteriores.

Bouza Brey (1957: 76) recolle dunha testemuña, a aparición de antigos restos cando a construción da estrada a Cambados ó seu paso por Vistalegre. "No derradeiro terzo do século XIX pasoulle pola banda do Nacente a estrada de Vilagarcía a Cambados. Non se sabe de achados arqueolóxicos en tal intre. Somentes un testigo ocular de istes traballos fala de restos de cociña a un metro baixo terra, nos que ollou entre cenizas, tibias, homóplatos e outros huesos de rumiantes e aves, cunchas colosais de ostras de quince centímetros e mais de diámetro".


En 1888, co galo das obras de construción do peirao, fixéronse grandes aterros, e nun deles atoparon un depósito de cunchas, misturadas con fragmentos de oso e outros materiais, feito que comenta con amplitude Murguía, no primeiro tomo da súa obra Galicia (1888: 32).

"...Exploró este yacimiento con la brevedad y apresuramiento que permitían las circunstancias, nuestro amigo el Sr. D Ramón del Valle, quién tuvo la pena de no poder salvarle de una completa destrucción a pesar de haber dado alerta en su periódico La Voz de Arosa...""...la rapidez que en sus trabajos pone la codicia propia de la moderna industria, las ocupaciones que cercaban a nuestro amigo y el vivir lejos de aquellos lugares, no le dieron tiempo más que a salvar un cráneo... trató de conservarle para nosotros, más habiéndolo guardado en un cajón, fue víctima de los juegos infantiles de sus hijos...".


Murguía coñecía os traballos arqueolóxicos que se estaban a desenvolver nos diferentes paises europeos, e cita por exemplo, a obra de Gabriel de Mortillet, Le Prehistorique. Coñecía os achados de vilas lacustres en Suiza, polo que anota as referencias que para él constituen a proba da existencia de palafitos (poboacións lacustres) na ría de Arousa. Por eso eleva o achado á categoría de kjoekkenmoeddingen, isto é, un concheiro con restos de materiais arqueolóxicos misturados. No caso de Murguí se da un cambio con respecto a outros investigadores da época, xa que non só menciona como fonte de información os restos máis evidentes (moedas ou epígrafes), senón outros restos materiais menos tidos en conta. Nembragantes, todos os restos pre-romanos eran atribuídos aos celtas, cos que para él principiaba a historia de Galicia.

(Os nosos colegas do blog Arqueomalacoloxía, dedicaron un post a Murguía e ao concheiro de Alobre).

Un dos primeiros documentos sobre a aparición de achados arqueolóxicos en Vilagarcía atopámolo nun acta do concello do 1915. Gil y Casal recolle o achado en 1905 de varias tumbas, así como de cerámica e máis cunchas no actual emprazamento das serreirías de Ferrazo.



Na mesma zona, en 1921, se atoparon restos de muros e unha serie de pavimentos relacionados cun depósito de salgado (Núñez Bua, 1921).


"...Os achados actuais bastante máis cativos c'os de 1905, se reducen a uns anacos de muros d'aparexo y-uns pavimentos, un dìles moi ben conservado e cuverto de baldosas de barro cocido, outro está recuverto d'un cemento composto de cal e croyos de cuarzo. Como n-istes recintos s'atoparon escamas de peixe, e dada a súa proximidade ó mare, non ñe moi aventurado considera-los coma depósitos dedicados a conservas de salazós de peixe, dependentes do Castro de San Cristobo d'Alobre...".


Dos memos restos, escribe Gil y Casal no xornal Galicia Nueva (1921, martes 29 de Outubro):


"...sencillos muros de aparejo opus incertum, que yendo de un peñasco a otros salientes dan al conjunto por la disposición angular de sus líneas, aspecto de parapetos. El suelo, alzado del nivel del mar dos metros aproximadamente, aparece recubierto de gruesas baldosas de brarro cocido, asentadas sobre una capa de arcilla de amarillo fuerte y en una de las paredes un boquete con características de caño de desagüe. No muy distante y en la misma línea de nivel, aparece otra cámara cuadrada revestida de suelo y paredes de cemento compuesto de cal y cuarzo gruesamente molido, cubiertos los ángulos verticales y horizontales que forman los muros al encontrarse, con un bocal cuidadosamente hecho de la midma argamasa, y contigua este y separada de ella por un muro, otra estancia pero en peor estado de conservación, en la cual aparecieron en estado de descomposición muchas escamas de pescado...".
Lamentablemente, estes restos non foron conservados.

(Dende este ano se pode visitar na Rúa Rosalía de Castro de Vigo

o centro arqueolóxico Salínae, ao que corresponde a foto, onde están musealizadas as salinas atopadas ao construir o centro de saude. Tedes as Unidades didácticas Salinae na web do Museo do Mar de Vigo).

No 1927, de novo as obras do peirao provocan novos desmontes na parte oeste do Montiño, fronte á praia. Outras dúas persoaxes da vida pública vilagarciana, Bouza Brey e mais Francisco Porto Rey (Farruco Porto), tentaron salva-los novos restos, pero tamén foron destruidos.
Finalmente, o 2 de Agosto de 1940, uns traballadores ás órdes de D. Armenio Alvarez, contratista, facendo un desmonte para a construción da serreiría, atoparon unha ara romana dedicada a Neptuno, xunto con algunhas moedas.
En novas entradas daremos conta dos achados da serreiría de Ferrazo con máis detalle. Forman parte deste complexo e importante conxunto de restos arqueolóxicos que perdemos para sempre, con escasa documentación dos mesmos, e que poderían ter sido de enrome importancia para comprender as orixes do poboamento na zona de Arealonga.
Rematamos cunhas verbas de Juan Fernández Gil e Casal, cronista e erudito local, que decía hai oitenta anos:

"...Cuanto no parece dar muestras de incultura, destruir, por el solo placer de destruir, esos restos de otras civilizaciones que la piqueta va poniendo al descubierto y nosotros con las mismas herramientas de obreros, perfilando, para que mejor se vean, se comprendan y se estudien, contribuyendo a la cultura local..." (Gil y Casal, Galicia Nueva, 26 de Marzo de 1921).



Ara de Alobre dedicada a Neptuno e ofrecida por Q (uintus) C (ilenus).


(Singul and Suárez, 2004, p. 56; Abuin, 1997).



REFERENCIAS

Bouza Brey, F. 1957. O Castro de Alobre e os contactos entre a Bretaña e Galiza na época romana. Homenaxe a Florentino López Cuevillas: 73-110. Galaxia. Vigo.

Cornide, J. 1764. Descripción circunstanciada de la costa de Galicia... Reedición de X.L. Axeitos. Edicións do Castro. 1991.

Fernández Gil y Casal, J. 1916. Apuntes Arqueológicos. BRAG, LXVIII: 29-46.

Fernández Gil y Casal, J. 1921. De Arqueología para la historia local. Galicia Nueva, 29 Octubre.

Ilustración Española y Americana (1909, nº XX, Ano LIII, Madrid).

Jerónimo del Hoyo, 1607. Memorias del Arzobispado de Santiago.

Murguía, M. 1888. Galicia, Tomo I.

Núñez Búa, J. 1921. Achádegos arqueolóxicos. Nos, 5: 18.

viernes, 23 de julio de 2010

¡¡Enhorabuena!!



Desde A Pedra do Encanto queremos felicitar a Bea Comendador por la reciente obtención de una plaza de Profesora Contratada Doctora en el área de Prehistoria del Departamento de Historia, Arte y Geografía de la Universidad de Vigo.


¡¡Por fin consolidamos a una arqueóloga arousana en el ámbito de la Prehistoria y la arqueología académica gallega!!

martes, 22 de junio de 2010

El círculo lítico del Monte Lobeira


Me gustaría anunciaros la futura publicación de un estudio sobre el círculo lítico de Monte Lobeira. El trabajo lleva por nombre "Aplicación de tecnologías geoespaciales para la documentación del círculo lítico de Monte Lobeira, Vilanova de Arousa (Pontevedra)", está firmado por Patricia Mañana (LaPa-CSIC), Camila Gianotti (LaPa-CSIC), Vicente Caramés (Museo do Mar) y por mi mismo, y será publicado en el volumen 57 (2010) de la revista Cuadernos de Estudios Gallegos del Consejo Superior de Investigaciones Científicas.

En el trabajo pretendemos hacer una primera aproximación al círculo centrándonos, sobre todo, en las metodologías que se aplicaron a la documentación y registro de los aspectos morfológicos y constructivos del yacimiento.

Tales metodologías son, desde el simple fotografiado del círculo, al levantamiento topográfico de alta definición realizado con Láser Escáner Terrestre, pasando por el levantamiento con GPS centimétrico con correción diferencial en tiempo real.

El principal resultado del levantamiento topográfico de alta definición es la obtención de un archivo digital del yacimiento, en el que se registran un gran número de medidas (34 millones de puntos) que definen la forma, tamaño, ubicación y superficie de cada elemento que lo compone en detalle.

En estas dos imágenes podemos ver, por un lado, la nube de puntos que genera el Láser Escáner Terrestre; y por otro lado, el Modelo Digital de detalle del círculo generado a partir de dicha nube de puntos.



De este modo, conseguimos una preservación digital de un yacimiento especialmente sensible por sus características intrínsecas y especialmente importante por su carácter único en el noroeste peninsular.

Ojalá esta primera aproximación sea la base de un estudio mucho más profundo acerca de esta singular estructura. Sobre todo cuando en el proceso de trabajo se cuenta con el apoyo de las personas que conforman la Comunidad de Montes de András, siempre dispuestos a colaborar y a plantear nuevas propuestas para que este lugar que es el Monte Lobeira ocupe el importante papel que le corresponde en el paisaje cultural de la comarca que lo acoge.

domingo, 13 de junio de 2010

Un pecio en Cortegada?


Nos últimos días ven de ser publicado na prensa que a Dirección Xeral de Patrimonio ven de autorizar unha intervención arqueolóxica subacuática no entorno do posible pecio de Cortegada. Pecio ven do latín pecium e así é como se denomina aos restos dos naufraxios, xa conserven restos da nave ou do seu contido.
Dado o interese da nova e a escasa información sobre o asunto que actualmente oferta a rede, imos transcribir una fragmento do traballo Primeras Prospecciones Arqueológicas subacuáticas en el litoral de la provincia de Pontevedra asinado por Antonio de la Peña Santos e publicado en 1984 na revista Pontevedra Arqueológica do Grupo Alfredo García Alén:

"...Los alrededores de la Isla de Cortegada eran conocidos desde antiguo, en los medios relacionados con la actividad arqueológica provincial, por las extracciones que mariscadores y pescadores solían efectuar esporáficamente de fragmentos de ánforas romanas. Un magnífico ejemplar, prácticamente completo, fue adquirido por el Museo de Pontevedra en 1957. La frecuente aparición de restos arqueológicos de este tipo en aguas de la ría de Arousa, incluso río arriba, hasta Pontecesures, no puede extrañarnos por constituir esta zona una vía de penetración natural, de primera magnitud, hacia el interior de Galicia, lo cual hace de la misma una de las áreas gallegas de más temprana romanización.
A mediados de 1982, D. Juan Augusto Barreiro Gómez, buceador profesional vecino de Carril, se pone en contacto con nosotros y nos informa de que conoce el lugar donde, según él, se encuentra un pecio romano. Se niega a facilitar su exacta localización, salvo que se encuentra en el ría de Arousa, y pretende que el Museo de Ponvedra llegue a un desorbitado acuerdo económico con él. Como el Museo no puede acceder a la solicitud, el asunto queda en suspenso.
Posteriormente, y a través de sendos reportajes de prensa y televisión gallegas, el Sr. Barreiro da cuenta de su descubrimiento, situándolo, aunque sin mayor precisión, en las inmediaciones de Punta Fradiño, zona noroccidental de la Isla de Cortegada.
Conociendo de esta forma la ubicación aproximada del supuesto pecio, con el consentimiento del descubridor y la entusiasta colaboración de la Comandancia Militar de Marina de Vilagarcía de Arousa, se inician los trabajos de prospección sistemática.

Tras una inicial toma de contacto con el lugar, y previo un exhaustivo estudio de la fotografía aérea y cartografía marina, se procedió a la elaboración de un programa de trabajo para el que sirvió de gran ayuda el plano topográfico de la isla, gentilmente cedido por el Excmo. Concello de Vilagarcía de Arousa.

Sobre este plano se proyectó un cuadriculado de base mediante un sistema de coordenadas cartesianas. Se crea de este modo una retícula integrada por cuadros de cien metros de lado subdivisibles si las necesidades operativas así lo hicieran necesario. Cada uno de los componentes de la retícula fus sistemáticamente y detenidamente explorado mediante un sistema de barrido o peinado de la zona a cargo de un equipo de cinco buceadores, en formación pararlea, guiados desde tierra mediante señales ópticas. Cada hallazgo que se produjo durante la operación fue señalizado por medio de una boya y situado desde tierra por triangulación desde las tres estaciones previamente establecidas. Con este mismo sistema se cartografió el fondo marino, anotando todos los datos de interés sobre sus características. Otros métodos de prospección experimentados en este yacimiento son los de arrastre con planeador para la observación de grandes extensiones de fondo marino y el "peinado" en círculo.

A través de esta metodología de trabajo se han podido establecer, con bastante detalle, las características esenciales del lugar, de muy deficiente visibilidad a causa de los aportes de materia orgánica en suspensión acarreados por las aguas de río, y con una fuerte corriente ascendente/descendente que dificulta extraordinariamente el trabajo.

El lecho marino inmediato a Punta Fradiño es de gran irregularidad, muy rocoso en las proximidades de tierra firme y con una fuerte restinga que se adentra siguiendo la vertical de la Punta. Presenta una zona central con fango muy compacto en medio del cual se localizó la mayoría de los hallazgos; un canal de unos doce metros de profundidad delimita esta zona del gran banco de arena (lombo) móvil que se situa al N.

Hasta el momento ha sido prospectada, aproximadamente, la mitad de la superficie prevista al inicio de los trabajos.

Todas las piezas de interés arqueológico extraidas hasta el momento proceden de hallazgos sueltos, sin conexión aparente con el supuesto pecio, del que no ha sido localizado resto alguno. En su mayor parte, presentan evidentes señales de haber sido fragmentadas y trasladadas por las artes de arrastre de los mariscadores.

Casi todos los hallazgos corresponden a fragmentos de ánforas, de las que se recuperaron tres ejemplares prácticamente enteros y fragmentos, de diferente entidad, de al menos otras veinte.
Tipológicamente corresponden a un modelo sumamente homogéneo, incluíble dentro del grupo 7-10 de la clasificación de Dressel. Se trata de ánforas ovoides del Alto Imperio, datables, en líneas generales, a lo largo de la primera mitad del siglo I; es decir, en un momento temprano de la romanización del área galaica.

Todas las ánforas están recubiertas interiormente por una gruesa capa de sustancia resinosa que podría indicar que estos recipientes transportaban vino. Es de destacar también la presencia de grafitti en varios de los pivotes.



Otros materiales recuperados, de gran importancia desde el punto de vista histórico, son los restos de dos platos de terra sigillata del tipo Dragendorf 18, con toda seguridad de procedencia sudgálica.
El más completo presenta una estampilla de alfarero en la que puede leerse DASAI. Todo parece indicar que se trata de una marca inédita. (*Posteriormente a este traballo, JM. Caamaño y C. López (2006) plantearon dúbidas sobre esta lectura (propoñen a lectura DA[ ]AIO) e sobre a súa procedencia sudgálica, asimilando as súas características ás dos centros de producción rioxanos).

Es de destacar también la aparición de una tapadera de ánfora en perfecto estado de conservación, varios fragmentos de tégulas y restos bastante significativos de recipientes cerámicos de pastas poco depuradas.




En la actualidad estos trabajos se encuentran detenidos por la falta de dotación económica sufrida en 1983 y la denegación del permiso oficial para reanudarlos en 1984..."

--------------------------------------
TEXTO: Antonio de la Peña Santos, 1984. "Arqueología Subacuática". Pontevedra Arqueológica, I: 210-214. Fig. 4, 8. Lam. 6-10.

-------
Posteriormente a este traballo a Dirección Xeral de Patrimonio, encargou unha nova prospección, realizada en Agosto de 1988 (Foto dun fragmento de ánfora recuperado).
Desta intervención tamén se conclue a moi probable existencia dun pecio pola concentración dos materiais e a falta de desgaste por rodamento.
Consideran a posibilidade de que a nave entrase na ría de Arousa e puidera atravesarse na zona do sinistro onde a forte corrente descendente do río tería provocado o naufraxio (Luaces e Toscano, 1989: 259-262).



BIBLIOGRAFÍA ADICIONAL
Caamaño, J.M., López, C. 2006. Adenda al corpus de marcas de alfarero en Terra Sigillata localizadas en Galicia. Gallaecia, 25: 83-129.
Luaces, F.J.,Toscano. C. 1989. Prospección subacuática da illa de Cortegada (Vilagarcía de Arousa) arqueoloxía. Informes – 2 xunta de Galicia. Santiago
Naveiro, J. 1985. Un pecio romano en Cortegada (Vilagarcía de Arosa). Actas del II Coloquio Galaico-Minhoto, II: 273-284. Instituto Cultural Galaico-Minhoto. Santiago de Compostela.
Patiño, R. 1983. Prospecciones subacuáticas en la isla de Cortegada. Revista de Arqueología, 25.
Patiño, R. y Peña, A. de la, 1983. Exploraciones arqueológicas en aguas de la isla de Cortegada. Remar, 2: 32-34.
Singul, F., Suárez, J. (ed.) 2004). Hasta el confín del mundo. Diálogos entre Santiago y el mar. Salamanca: Xunta de Galicia. 371 p. Catálogo.